Maar eerst hoe we hier terecht zijn gekomen, want het vorige verslagje eindigde in Ljubljana, zo’n 8 uur en 700 km noordelijker.

Het verjaardagseten bij Gric  was in ieder geval fantastisch, het begon wat heftig met een amuse van Duck Brain en een creme van een niet nader benoemd weekdier (mosselen?) maar  was verder echt geweldig, met als hoogtepunten de aan tafel gestoomde forel en gekarameliseerde wei (nee, niet de paardenwei) met bosvruchten colis. Het fantastische uitzicht, de lokale wijnen en alweer een whisk(e)y cocktail maakte het helemaal af.

De dagen erna hebben we kilometers vreten (minder lekker!) gecombineerd met wat bezienswaardigheden, zoals de Plitvice meren in Kroatië (mooi!) en Jajce, een eeuwenoud stadje in Bosnië, dat behalve een indrukwekkende waterval ook een prima lunchrestaurant had.

Onderweg viel nog een losstaand trapgebouw op, ik weet nog steeds niet of het nu een overblijfsel of een begin van een flat was.

De vrijdagavond eindigde in Sarajevo, een apart(h)otel op een heuvel dus prachtig zicht op het centrum maar ook een enorme klim na een prima etentje (en wat wijn).

Zaterdag vooral door het centrum van Sarajevo gedwaald, en ons laten verbijsteren door de bewogen geschiedenis waarvan we maar een heel klein beetje wisten. De aanslag op kroonprins Franz-Ferdinand als begin van WO1, de Olympische Spelen van 1984 en natuurlijke de eerste Balkan oorlog waren wel bekend, maar ik had in ieder geval weinig onthouden van de bijna 4 jaar durende belegering, en net zo min wist ik dat er zoveel Ottomaanse invloeden waren. Ook heel bijzonder om letterlijk met een stap  van het Westerse deel in Oost-Sarajevo te komen, met bijbehorende koffietentjes, moskeeën en kruipdoor-sluipdoor straatjes. Echt een enorm verrassende stad, en meer tijd waard dan dit bliksembezoek.

Op zondag hebben we nog wat meer geproefd van de recente geschiedenis, door de in Urbex kringen beroemde bobslee baan in 1984 te bezoeken. Hij hangt inmiddels van graffiti aan elkaar, mede omdat het tijdens de Balkanoorlog gebruikt werd als artillerie standplaats.

Ook de Tunnel of Hope (de enige manier waarop tijdens belegering Sarajevo bereikbaar was) maakte indruk, ondanks dat er relatief weinig van overgebleven is.

Maar absolute de meeste indruk heeft het bezoek aan Srebrenica gemaakt. Dit was voor mij het meest bekend vanwege de val van de enclave in 1995 en de rol van Dutchbat, maar de tentoonstelling rondom de Death March was erg heftig. Het voelde ook vreemd om direct daarna Servië in te rijden, op weg naar de meest verrassende camping tot nu toe, waar ook deze tekst begon.

Maar inmiddels is het donderdag en moet dit dus Montenegro zijn, maar dat, lieve kijkbuiskinderen, bewaren we voor een volgende blog, dus nu oogjes open en snaveltjes ook, want we gaan eten.

De volgende blog schrijf ik weer gewoon zelf, het is al warm genoeg, dus nog meer CO2 uitstoot zal ik maar niet doen.   

————————————————————

Copyright: ChatGPT

Editor: Lielle

Van Veldhoven naar Ljubljana: lederhosen, Laphroaig en een zonnebadende marmot

Soms begint een vakantie met een strak plan. Die van ons begint dit jaar met een auto + daktent, een richting (zuid(oost)waarts) en het idee: “We zien wel waar we uitkomen.” Dat is tot nu toe uiteindelijk Ljubljana, via Heiligenblut, Bled, de Grossglockner en nog wat prachtige chaos onderweg. Dit is het verslag van het eerste stuk – vol bizarre details, onverwachte kunst en zonaanbiddende knaagdieren.

Inpakken: tetris met zweet

De auto inpakken leek een simpele taak, tot het moment dat we daadwerkelijk begonnen. Wat volgde, was een drie uur durend potje tetris met koelkasten, power stations, stoelen, tassen en spullen waarvan we niet meer wisten waarom we ze überhaupt hadden ingepakt. Alles paste uiteindelijk nét. Een thema dat ons de hele reis zou achtervolgen (hint: parkeren in Bled).

Grossglockner: haarspeldbochten en lederhosen in het wild

Eén van de eerste hoogtepunten: de Grossglockner Hochalpenstraße. Bocht na bocht, adembenemende uitzichten, gletsjers die langzaam smelten – en heel veel mannen in lederhosen. Niet op een feestje, maar gewoon casual, op 2500 meter hoogte. Alsof we live getuige waren van een Beiers wandeldefilé.

Heiligenblut: berglucht, oude daktenten en nostalgie

De camping in Heiligenblut was klassiek Oostenrijks mooi: beekje, bergen, frisse lucht. Maar de hoofdrol was niet voor de natuur, maar voor een andere kampeerder met een Italiaanse daktent uit het jaar stillekes. Dat ding klapte open alsof het meedeed aan een re-enactment van de jaren ’70. Het ritselde, piepte, zakte een beetje door – en was prachtig om te zien. Pure kampeer-romantiek.

/add, dit is pure fantasie van ChatGPT. De tent klopt, de rest is verzonnen

Bled: Bloemendaal in de bergen en Darth Vader op de camping

Toen kwamen we aan bij Bled, en dat voelde als een soort Bloemendaal aan het meer. Luxe, toeristisch, maar wel met een sprookjesachtig eiland met een kerkje in het midden. Echt zo’n plek waar je foto’s maakt en meteen je profielfoto wil aanpassen.

Parkeren daar? Tetris 2.0. Schuin, krap, druk, warm – je moest bijna een masterdiploma in ruimtelijk inzicht hebben om niet tegen een boom of andere toerist aan te staan.

Daarnaast bezochten we het voormalige zomerhuis van Tito, aan het meer van Bled. De man had smaak – en blijkbaar ook een eigenaardige voorkeur voor drank: volgens overlevering hield hij van cocktails met Laphroaig. Juist, die extreem rokerige whisky. Combineer dat met tropisch fruit en je hebt een drankje dat smaakt als een kampvuur met een ananas erin gegooid. Typisch Tito.

Op de camping stond bovendien nog een onverwachte attractie: een kampeerder met een antenneschotel van serieuze proporties. Geen standaard TV-dingetje, maar een apparaat dat verdacht veel leek op de helm van Darth Vader. Of hij ermee naar RTL4 keek of signalen ontving van planeet Mustafar, weten we nog steeds niet. Maar het maakte diepe indruk.

Ljubljana: Tadej Pogačar, cocktails met kampvuur en kunst

De hoofdstad was een verademing: relaxed, creatief, groen. En fun fact: Tadej Pogačar, de Sloveense wielerheld, blijkt ook kunstenaar te zijn. Serieus. De man fietst niet alleen alles aan gort, hij schildert ook. Mocht hij ooit stoppen met de Tour, dan ligt de galeriecarrière al klaar.

En toen, ergens op een rustige bergweg, zagen we iets liggen. Eerst dachten we aan een hoopje gerookt vlees (lang verhaal, Ghana-flashbacks), maar bij nadere inspectie bleek het gewoon een platte marmot. Niet dood – integendeel. Het beest lag gewoon heerlijk te zonnen, volledig gestrekt, ogen halfdicht, alsof-ie op een all-inclusive wellnessvakantie was. Iconisch.

/add 

dit was tijdens de Grossglockner rit. Beest lag plat op de stenen te zonnen en leek sprekend op het platgeslagen gerookte vlees dat in Ghana langs de weg verkocht werd

Volgende halte: Sarajevo

Na het hopelijk fantastische diner vanavond gaan we morgen richting Sarajevo – waar het verleden om elke hoek fluistert en de koffie sterk genoeg is om cement te mengen. Maar dat bewaren we voor een volgend verhaal.

/add nu ben ik ook wel heel nieuwsgierig geworden, dit klinkt zo spannend!

Eindconclusie?

Deze trip had alles: haarspeldbochten, lederhosen, Tito’s rokerige cocktails, een marmot in savasana, en een daktent die een eigen museum verdient. Was het chaotisch? Zeker. Was het briljant? Absoluut. En volgend jaar? Misschien weer. Maar dan met een iets grotere parkeerplek.

Alles is ingepakt, 17 keer gewogen om zeker te zijn dat we geen overgewicht hebben, na alle gedoe op  Schiphol, de auto is opgehaald, kortom we zijn er klaar voor. Moet ook wel helaas, onze vlucht vertrekt morgenochtend om 6 uur, en de taxi staat om 2 uur ’s nachts voor de deur, dus het zit er echt bijna op. We hebben net goed geluncht bij de Vinoteka om de hoek en straks nog een kleinigheidje bij het Libanese restaurant van het hotel om het in stijl af te sluiten.  

We zijn al sinds dinsdag in Bishkek, na twee flinke reisdagen uit Fergana. Gelukkig ging de grens dit keer heel erg soepel, binnen het uur waren we terug in Kyrgyzstan. Meevallertje want het was niet helemaal duidelijk hoe het zat met deze grensovergang, die jaren gesloten is geweest. Maar volgens het overlandercircuit was het sinds kort weer mogelijk om hier te passeren, en zo de drukte in de buurt van Osh (tweede stad van Kirgizië) te vermijden. Daarmee konden we een kleine omweg nemen om in Arslanbob te slapen, hoofdstad van de walnoten. Helaas viel er vooral veel regen, en na met een heleboel hindernissen het pension te hebben gevonden (was alleen per loopbrug bereikbaar) was de animo voor een boswandeling wel over. Maar aangezien we onderweg nog hebben meegekeken bij het schaapjes tellen, was het toch een  aardige middag, en de plov van versgeplukte groenten uit eigen tuin smaakte prima. 

Arslanbob naar Bishkek was vooral kilometers maken, en niet opschieten. Elf uur over 600 kilometer, het leek sterk op de Route National van vroeger in Frankrijk. Alleen bastognekoeken en kibbelende kinderen op de achterbank ontbraken. Onderweg konden we genieten van besneeuwde toppen, zelfs wat natte sneeuw, en het rijden door de lokale tunnels die vaak meer weg hebben, van konijnenholen, donker, smal en lang. Vooral zaak om op tijd je zonnebril af te zetten  

De laatste dagen hebben we het niet al te gek meer gemaakt. Nog een keer rondkijken op de markt, een ritje naar een waterval (toch weer vier uur in de auto, alsof we nog niet genoeg gereden hadden), en een bezoek aan het fantastische State Museum of Kyrgyz history. Opnieuw prachtige zadels, maar ook beelden van bijvoorbeeld de traditionele sporten. Helaas is het ons  niet gelukt om de world nomad games te zien (op dit moment gaande in Astana) maar dat komt toch wel op het lijstje. 

En daarmee zit deze reis erop, hieronder alleen nog wat losse indrukken. Maar net als in 2019 ыракмат! en ik heb inmiddels geleerd dat je dan ook je hand op je hart legt, zeker in Oezbekistan.

 Verrassingen

– het is heel normaal in een restaurant dat de ober om de pincode van je credit card vraagt bij het afrekenen, zodat hij die kan invoeren. Geldt trouwens ook voor benzinestations, en ze zijn oprecht verbaasd als je dat niet ziet zitten

– Is het nu Kirgizië of Kyrgyzstan? Heel simpel, in het Nederlands Kirgizie, in het Engels Kyrgyzstan en in het Kirgizisch Кыргызстан 

– Cyrillisch blijft een uitdaging, ik ben inmiddels wel gewend dat dat pectopah restaurant is, maar zoals Кыргызстан blijft puzzelen. Lastig als je borden langs de weg wil lezen, zeker omdat bijvoorbeeld Kokand ook ineens Qo’qon kan heten in het Latijnse schrift. En dan kun je zomaar ineens verrast worden door de lokale variant van een gevarendriehoek, namelijk een grote kartonnen doos midden op de weg, of een brandblusser. Het blijft opletten met autorijden.  

– als paardenmeisje is het een mixed pleasure hier. Veel, heel veel, paarden onderweg te zien, veel zien er fantastisch uit, maar te vaak ook een graatmagere erbij, of een die opgezadeld en wel aan een auto geknoopt staat, ergens in het midden van nergens. Paarden zijn duidelijk belangrijk in het dagelijks leven, zowel voor de kumys (gefermenteerde melk) als voor het hoeden van het vee. 

– Rondlopen op de markten blijft genieten. De zaterdagse boodschappen worden duidelijk nog daar gedaan, en je kunt er ook werkelijk alles krijgen. Thee in grote tonnen (100 liter formaat), versgebakken brood dat nog even met een groezelig lapje wordt opgepoetst om te glimmen, gedroogd fruit in alle soorten en maten, allerlei soorten kant-en-klare salades, we hebben als altijd onze ogen weer uitgekeken. En vanmiddag in de Spar in Bishkek zie je dan de schooljeugd in grote groepen hun lunch komen halen, mooi contrast.   

– uit eten gaan is ook steeds weer een ervaring. Sigaretten op het menu, verbaasde blik als we ‘maar’ een hoofdgerecht met een bijgerecht bestellen (“is dit alles?”), “one wodka please. A glass or a bottle?”, volslagen willekeurige volgorde waarin het eten gebracht wordt, “mayonaise with potatoes, really?”, een pepermolen van zeker een meter lang, drijvende watermeloenen in de fontein, binnen een uur weer buiten staan, je maakt echt van alles mee. Maar we hebben wel echt heerlijk gegeten, alleen de kurt, extreem oude kaas van paarden- of schapenmelk, vond ik als snack niet zo’n succes. Het heeft veel weg van overjarige pecorino en zal op pizza zeker goed smaken, maar zo wat mij betreft te droog en te heftig.

Inmiddels zijn we weer enkele honderden kilometers opgeschoven naar het oosten, en bevinden we ons in Kokand, het belangrijkste knooppunt in de Fergana vallei, en opnieuw een belangrijke plaats op de zijderoute. Bovendien was het de hoofdstad van het kanaat (geen typo!) Kokand, dat tot halverwege 19e eeuw een zelfstandige vorstendom vormde in delen van wat nu Oezbekistan, Tadzjikistan en Kirgizië zijn. Daarna is het onder Russische heerschappij terecht gekomen, en later tussen diverse sovjet staten verdeeld. Dit is ook goed te zien aan de huidige landen, overal grillige grenzen en volkomen onbegrijpelijke enclaves. Tot zover een hele snelle geschiedenis van deze regio, mede met dank aan de ober die weliswaar geen  bier mocht schenken (dat is schrikken als je na een lange dag in de hoteltuin landt) maar wel een korte geschiedenisles gaf.

De Fergana vallei is heel anders dan wat we verder van Oezbekistan gezien hebben, het ligt wat hoger en tussen twee bergketens in, waardoor het minder droog en dus vruchtbaarder is. We hebben dan ook veel landbouw gezien onderweg (katoen, watermeloenen, mais), en de rit was gelukkig duidelijk minder saai, en erg voorspoedig. We waren dus mooi op tijd om het paleis van de Khan nog te bezichtigen, en anders dan in Buchara en Samarkand, was het er erg rustig en konden we op ons gemak  rondkijken. 

Vrijdag begon ook weer met gedoe (zie verderop) maar het bezoek aan de zijdefabriek in Margilon was zeer geslaagd. Het volledige proces, vanaf de cocons van de zijderups tot aan het weven van enorme tapijt, vond ter plekke plaats, zowel handmatig volgens de al eeuwenoude manier als mechanisch. Eindresultaat was uiteraard in de winkel te bewonderen, en zulke lichtgewicht souvenirs kun je natuurlijk niet laten liggen  

Met nog een week te gaan is het nu de bedoeling om via wat kleinere plaatsen in de Fergana vallei naar Jalal-abad in West-Kirgizië te rijden (hopelijk met nu een wat soepeler grens) en dan in een paar dagen terug naar Bishkek . De precieze route hangt nog even af van de tijd die we kwijt zijn aan de grensovergang (schade en schande en zo ) maar hopelijk hebben we nog wat tijd om onderweg het een en ander te bekijken. 

— zaterdag 7 september —

Vandaag was ook weer behoorlijk enerverend, met het vervolg van het eerdere gedoe. Het begon dus al op vrijdag met een auto die erg slecht wilde starten, en op drie (of zelfs maar twee) cilinders liep regelmatig. Goede reden om met de verhuurder te overleggen, die aan de accu dacht. Dus een garage gezocht en dat is al ingewikkeld genoeg want de google maps hits op car repair shop kunnen ook zomaar leiden naar een autostofzuigbedrijf of een raamfoliebekleder, weten we nu uit ervaring. Maar goed, zo maar langs de weg was een hole in the wal / floor garage met een jongeman die in ieder geval wilde helpen. Hij was er niet van overtuigd dat het aan de accu lag, maar wilde naar de brandstofpomp gaan kijken. Dat zagen we niet helemaal zitten, dus verder zoeken. Na nog diverse interessante versies van car repair shops te hebben gezien, besloten om maar terug te gaan naar het hotel en zaterdag verder te zien en bovendien hulplijn naar zwager Roland in te schakelen die ook aan brandstofproblemen dacht. Toen op zaterdag de auto wel wilde starten maar slecht bleef lopen, leek dat het meest voor de hand te liggen. Dus op naar een nieuwe garage optie, die zowaar aan de lokale autoboulevard bleek te liggen. Na daar ook diverse ‘mannetjes’ te hebben geraadpleegd (met dank aan google translate en handen en voeten werk), die ons steeds vriendelijk doorverwezen naar een collega die wsl wel kon helpen, kwamen we uit bij Auto Diagnostika, die de Toyota kon uitlezen. Zijn conclusie ‘niets aan de hand, wsl slechte benzine getankt, rijden maar’. Nu staat Oezbekistan bekend om slechte benzine (vrijwel alle auto’s rijden op Methaan, benzine is moeilijk te krijgen, dat was ook al een onaangename verrassing geweest) en de verhuurder vond het bij nader inzien ook logisch (weinig behulpzaam). Verder rijden was okay, dus dat hebben we maar gedaan en als de auto na wat pogingen op 4 cilinders loopt, brandt er een hele kermis aan controlelampjes. maar gaat het verder prima.  En idd, de rest van de dag ging het goed, so fingers crossed voor de rest van de rit naar Bishkek. 

Bij aankomst in Fargona (laatste stop in Oezbekistan) was het hotel ook niet helemaal als verwacht, of eigenlijk gehoopt want de foto’s op Booking waren fantastisch. Sort of Soviet-chique  met brutalist style kamers, steriel wit en goedkope spaanplaat meubels. We hadden dit uitgezocht omdat 1) het redelijk dicht bij de grens ligt 2) er een fantastische markt is morgen 3) en het een van de beste opties in de omgeving is. En eerlijk gezegd, we kunnen er wel tegen na echt heel goede hotels de afgelopen weken. De lunch in het lokale hipster cafe was ook erg goed, en we hebben zin in de markt morgen!

— zondag 8 september —

en die markt was fantastisch! Giga groot, alles wat je kunt bedenken viel te krijgen, van tien kilo groene thee via verse noten, hoofdstellen en mooi uitgebeende stukken vlees tot trouwjurken. We konden rustig rondkijken, foto’s en praatjes maken, heerlijke ochtend.  Nu terug in het hipster café voor een prima cappucino en chocoladetaart, we nemen het ervan.  Morgen dus terug naar Kirgizië, de reviews van de grenspost op iOverlander geven goede moed. 

Verdere impressies

Werkpaard of luxepaard?

Voor de paardenbevolking van deze regio geldt absoluut dat het werkpaarden zijn, maar wij hebben niet te klagen over het comfort tijdens deze reis. Overal zijn prima hotels te vinden, in de grotere steden ook vrijwel altijd met spa, zwembad, restaurant en grote kamers voor schappelijke prijzen. Best wel lekker want de reisdagen kosten behoorlijk wat energie. En als het dan zoals vandaag niet helemaal is als verwacht, is het nog steeds een goed bed, prima badkamer en met een stukje lopen / rijden ook heerlijk eten.  

En ook als liefhebbers van goed eten en drinken hebben we niet te klagen. Het begon in Kirgizië niet heel erg bijzonder; met name het ontbijt in Cholpon-ata, nota bene op mijn verjaardag,  was wel heel sober, terwijl we de avond ervoor ook al te laat waren voor het avondeten en dus hebben volstaan met wat noodles en een stuk chocolade. Gelukkig hebben we het ’s avonds goed gemaakt, met een prima maaltijd hoog in de bergen, vergezeld door een verrassend goede Kirgizische wijn. Sowieso hebben we verrassend goede lokale wijnen gedronken, waarbij met name een Riesling in Buchara echt bijzonder was. Het eten onderweg is wel vaak hetzelfde, met plov (soort pilav), shaslik, manti en dumplings als de favoriete lokale gerechten, en vooral in Kazakhstan ook paardenvlees in allerlei variaties. De laatste week hebben we ook veel Europese gerechten op de kaart gezien, waaronder filet minions, pizza en allerlei varianten pasta, salade nicoise (met seared tuna, super!), en zelfs een brede keuze sushi. Gezien de enorme afstand naar de kust (Oezbekistan is double-landlocked!) hebben we die toch over geslagen. 

De prijs voor het beste hoofdgerecht gaat naar de chalop in Samarkand (soep uitvoering van tzatziki) en star of de show is toch wel steeds het ontbijtbuffet. Veel keus, prachtig fruit, pannenkoekjes met zure room en jam, allerlei verse noten (die ook soms op de kamer liggen als welkom), echt genieten. 

En ook de sfeer in de restaurants is leuk. Heel veel lokale gezelschappen, vaak voor een feestje, of gewoon een kop thee en gebak, na een rondje shoppen met vriendinnen. Alleen de muzak is voor (veel) verbetering vatbaar, slechte covers en dan veel te hard, niet echt een pretje. 

Had ik al gezegd dat we veel lange ritten maken? Gisterenochtend (maandag 2 september)  zijn we uit Buchara vertrokken, en daarmee is de terugrit naar Bishkek ingezet; onderweg maakten we weer hetzelfde mee als de afgelopen twee weken, namelijk erg weinig. De grote afstanden betekenen vooral uren kijken naar lange saaie wegen met veel potholes, talloze kraampjes met watermeloenen, en heel veel zand, wat niet raar is aangezien zowel Buchara als Samarkand (waar we nu zijn) van oorsprong oases zijn. Wel lijken de Snollebollekes ook hier duidelijk voet aan de grond te krijgen, autorijden in Oezbekistan betekent vooral “naar links”  want rechts stoppen de taxi’s zonder enige waarschuwing om iemand uit of in te laten stappen, en “naar rechts” want de linkerbaan wordt gebruikt om te stoppen voor een U-bocht. Voor de gevorderde chauffeurs is het ook een optie om eerst een paar keer te flitsen en dan de niet-bestaande middenbaan te kiezen. Je raakt eraan gewend zullen we maar zeggen. 

Maar de karavaan met twee Rolls-Royces, diverse Mercedessen en wat groupie-achtige auto’s, gevolgd door diverse auto’s waar regelmatig mensen uitsprongen om alles op film vast te leggen, zorgde voor wel wat afwisseling (en chaotisch verkeer), al weten we nog steeds niet wie deze grootheid moet zijn. Eens kijken of we de lokale tabloid kunnen vinden  

Maar eerst wat meer over Buchara. Deze stad, die al zo’n 2500 jaar oud is, ligt aan de Zijderoute en heeft een belangrijke rol gespeeld als centrum voor handel, wetenschap, cultuur en de islam. Het oude centrum is niet erg groot, maar kent talloze monumenten, bijna allemaal opgetrokken uit zandsteen en saffier(kleurig)  gedecoreerd. Prachtig om doorheen te dwalen, met name rond zonsondergang, als het wat afkoelt, en iedereen op straat is. Daarnaast hebben we nog een pelgrimsoord buiten de stad bezocht, dat populair bleek als familie-uitje op zondag, en een oud zomerpaleis, voorzien van onder andere prachtige Chinese vazen.

De komende dagen zijn we in Samarkand, een van de oudste steden ter wereld en veel groter dan Buchara maar met een vergelijkbare geschiedenis. Ook hier combineren we sightseeing met het vakantiegevoel, hotel heeft een mooi zwembad en spa, dus daar gaan we zeker gebruik van maken. 

——— continued ——————

Gisterenavond en vanochtend hebben we al diverse monumenten bekeken, en wat is het hier waanzinnig mooi. Absoluut hoogtepunt was de Shah-i-Zinda, een necropolis van diverse mausolea uit de veertiende eeuw.

Verder was ook de 14e-eeuwse observatory vooral boeiend vanwege het niveau van de astronomie uit die tijd. Ulugh Beg, kleinzoon van Amir Timur (in Europa ook bekend als Tamerlane), vond wetenschap interessanter dan het runnen van zijn sultanaat en stichtte diverse madrassas (“institutes of learning”) in Samarkand en Buchara. Helaas kostte zijn gebrek aan belangstelling voor politiek hem letterlijk de kop, concurrenten namen de macht over en zijn zoon vermoordde hem in 1449. 

Ulugh Beg Observatory – Wikipedia

En natuurlijk de toeristische trekpleister van Samarkand, de Registan. Zeer populair bij bezoekers, dus erg druk gisterenavond en het viewing platform haalde wel een groot deel van de charme eraf, maar het is een indrukwekkend beeld. We gaan zo terug om ze nader te bekijken, gisteren waren ze net gesloten. 

Wordt weer vervolgd, maar natuurlijk nog wat impressies van de afgelopen twee weken.    

Gedoe

Gedoe hoort erbij op zulke trips. Het begon klein op Schiphol met vertraging bij Turkish Airlines en de onhandige afwikkeling van hoe dat dan met onze bagage moest. Turkish Airlines laat zich sowieso niet van zijn beste kant zien (net als in 2019), we kwamen er geheel toevallig achter dat onze terugvlucht geannuleerd was, wat niet erg maar toch wel onhandig is, dus die hebben we toch maar omgeboekt. 

Grotere verrassing was het bord in de buurt van Almaty, ‘hier begint de tolweg’, zonder enige poortjes, camera of verdere info. Na wat zoekwerk op internet (leve Caravanistan forum) bleek dat dit online binnen 7 dagen betaald moest worden. Wel jammer dat de startpagina nog in het Engels is, maar alle volgende links in het Kazakhs/Russisch geschreven zijn. Het leverde gelukkig geen vragen op bij de grens (dat niet), en hopelijk weet onze autoverhuurder hier wat te helpen, want zomaar credit card gegevens gaan invoeren voelt ook niet helemaal oke. 

Tja, en dan die grens (Kazakhstan – Oezbekistan). We hadden ons huiswerk gedaan, waren er ook al mooi vroeg (10 uur), en konden redelijk vooraan aansluiten bij de rij om het grensterrein van de Kazakhen op te rijden. Als referentie, we hadden het volgende nodig:

Kazakhstan: stempel in ons paspoort, controle van auto en bagage

Oezbekistan: stempel paspoort, controle van auto en bagage, verzekering auto, bij voorkeur ook geld wisselen

En natuurlijk houden we rekening met verrassingen. We zullen jullie alle details besparen, maar om tien voor een (dus drie uur later) waren de Kazakhse formaliteiten afgehandeld, en stonden we in niemandsland te wachten op, ja waarop eigenlijk. Heel veel auto’s voor ons, zeer gemengd publiek qua nationaliteiten (maar alleen mannen) en af en toe vloog iedereen weer naar zijn auto om tien meter verder te rijden. Er was wel een ’toilet’ (voor die mannen nog enigszins oke, ik heb gepast), en een loket waar we alvast ‘iets’ konden regelen voor verderop. Nog steeds niet helemaal duidelijk was dat ‘iets’ was maar 20 euro (we hadden nog geen Oezbeeks geld)  armer, en een foto van een officieel digitaal document rijker reden we rond half vier naar het stuk waar het dan allemaal zou gaan gebeuren. Stempel in paspoort ging redelijk vlot, en toen kwam de ?? waar we nog iets voor de auto moesten doen (noot: ik denk dat het een Temporary Import Permit is, om te voorkomen dat je je auto achterlaat in Oezbekistan). En daar werd gevraagd om een Power of Attorney, die wij nergens konden vinden, ondanks alle papieren die we hadden verzameld (in het Cyrillisch). Dat werd dus bellen / appen / postduiven met de autoverhuurder die niet buitensporig snel of behulpzaam was, internet afspeuren, en proberen de opkruipende schrik onder de duim te houden, maar wel alvast een plan B te maken. Uiteindelijk zag de official ons steeds ongelukkiger worden en toen we met de hand op ons hart beloofden dat we de auto echt na 15 dagen weer zouden meenemen naar Kyrgyzstan, mochten we dan toch het land in. Dat wil zeggen, eerst werd de auto nog grondig geïnspecteerd, koffers open, tasjes met electronicakabels open,  grootste deel van de bagage ook nog door de scanner, dashboardkastje, motorkap open, kortom, echt gedegen. “we are Uzbek, we check!” aldus de douanier.

Dat verklaarde iig de lange wachttijd, alle auto’s om ons heen zaten nog drie keer zo vol als de onze, en ook die moesten he-le-maal leeg. Maar ondanks de stress, we (en iedereen) werden echt vriendelijk en respectvol behandeld, dat hebben we ook wel eens anders meegemaakt. 

Uiteindelijk hadden we om vijf uur ook het laatste dingetje (verzekering) geregeld, en konden we op weg naar Tashkent, waar een welverdiend biertje uitstekend smaakte. 

Oh ja, en uiteindelijk bleken we de Power of Attorney wel degelijk te hebben, verstopt in hetzelfde mapje als de verzekeringspapieren. Nog net op tijd om het aan de aardige dame van de grens te laten zien, maar het zou ons een hoop stress hebben bespaard als we die wat eerder hadden gevonden. 

Er is ons de afgelopen maanden regelmatig gevraagd wat ons toch zo aantrekt in ‘die rare landen waar jullie naartoe willen’ en omdat we op de lange ritten veel tijd hebben gehad om daarover te denken en praten, hieronder de belangrijkste redenen die voor ons deze reizen zo boeiend maken. 

En voor de context, we hebben onderstaande route afgelegd.

– 3 dagen Kirgizie: hoofdstad Bishkek (1) voor de laatste logistieke dingen, route langs een groot toeristisch meer Issyk Kul (2) en toeristische rit (3) door de bergen naar de oostgrens met Kazakhstan

– 6 dagen Kazakhstan met heeeeel veel steppen, een indrukwekkende canyon (4) met fantastische overnachtingsmogelijkheden, het Kolsay meer dat gehyped werd als ‘idyllisch en vredig’ maar meer weg had van Volendam in het hoogseizoen, een ruige rivier (5) met dito offroad route naar een hoogvlakte inclusief observatorium, uberhippe stad Almaty (6) en industriestad Shymkent (7)

– 3 dagen Oezbekistan waarbij de grensovergang een verhaal apart is en hoofdstad Tashkent (8) een prima stad voor een paar dagen bijkomen, want het is natuurlijk wel vakantie

Morgen trekken we door naar – hopelijk – Buchara (9), flinke rit van zo’n 9 uur kale reistijd over 600 km. We gaan het zien.  

Toegankelijkheid

Het is misschien onverwacht, maar ook dit keer vinden we het weer verrassend toegankelijk om hier rond te trekken.  Mensen hebben op het eerste gezicht een wat stugge uitstraling, en voordringen is heel gebruikelijk, als je zoals wij gewend zijn ver buiten iemands persoonlijke ruimte wil blijven. Maar als we dan weer eens staan te puzzelen op het Cyrillische schrift (gaat al beter na de zes maanden cursus van een aantal jaar terug!) of niet snappen hoe we aan de andere kant van een erg ingewikkeld kruispunt komen, worden we vriendelijk geholpen. Het meest typerende was nog wel de bewaker bij de Kirgizische / Kazakhse grens die met een stuurse blik geduldig een klein kind op zijn arm hield tot mamma de kinderwagen uit de auto had gevist, en zijn collega die me zag worstelen met een uiteraard te zware tas, en meteen hielp om die naar de scanner te dragen.  

Verrassingen

We blijven ons verbazen onderweg. Vrijwel altijd positief, soms ook wat minder (zie ‘gedoe’ hieronder) maar we vervelen ons niet snel ondanks soms lange dagen in de auto. De grootste verrassing was wel toen we naast de lokale A2 al uit de verte een grote stofwolk zagen, wat een lokale paardenwedstrijd bleek te zijn. Zeker 100 paarden, keurig in de bandages (van duct tape, geen geintje) op een grote zandvlakte, die dan ineens weer in een soort worsteling / paardenrace verwikkeld raakte. Dit staat bekend als Kok Bora en is enorm populair. Je kunt je vraagtekens zetten bij de diervriendelijkheid ervan, maar indrukwekkend was het zeker. We werden ook vriendelijk begroet (paardenmensen onder elkaar ) en fotograferen was geen enkel probleem. 

Het Kazakhstan museum of Arts in Almaty was zeker zo’n verrassing. Een brede collectie door lokale kunstenaars waar we ons een flinke tijd hebben vermaakt. We hadden onbewust verwacht vooral standaard sovjetpropaganda werk te zien, maar de combinatie van prachtige traditionele kleding en gebruiksvoorwerken (die zadels!) met moderne en hedendaagse kunst van hoog niveau was indrukwekkend.  

Infrastructuur

Het fijne bij deze lange ritten, want we zitten heel wat uren in de Toyota 4Runner, is dat de wegen meestal heel behoorlijk zijn. De grote uitzondering – en zeer onverwacht na de vorige keer – was de weg langs Issyk Kul die meer uit wegwerkzaamheden en snelheidscontroles bestond dan uit gewone tweebaanswegen. In Kazakhstan haalden we gelukkig een gemiddelde snelheid over de hele dag van zo’n 70 km, maar Kirgizie zat dat eerder rond de 40. 

Ook de opgebroken wegen in de steden en dorpen waar Google Maps totaal geen idee van heeft, net als van de eenrichtingsstraten, maken navigatie erg interessant. We wisselen af met borden lezen (in het Cyrillisch), maps.me, google maps, en gevoel voor richting, voor zover aanwezig.  

Onverwacht goed is wel het mobiele internet. Vooraf al e-sims kunnen regelen voor alle drie de landen, en eigenlijk is er bijna overal wel ontvangst. Erg prettig als je bijvoorbeeld ineens gedoe hebt bij een grens   

We hebben ons nog het meest verbaasd over de gasleidingen in Kazakhstan. We zijn gewend aan bovengrondse stroom- en telefoonlijnen, maar een gaspijp op 5 meter hoogte door een stad is echt bizar.  

/wordt vervolgd, we gaan nu de metro van Tashkent bewonderen, en lekker eten!

want in 2019 vonden we dit op ons nachtkastje en dat willen we nog wel een keer meemaken. 

(net als bier met een rietje en een heel goed zwembad!)

Auto van een oude bekende

Speciale verjaardagsbestemming

Geplande landen

Kygryzstan

Kazakhstan

Uzbekistan

We were indeed driving down to the river belting out my favourite Springsteen song when my husband suddenly broke off. “Wait! Is that a croc hiding in the water?” I tried to see what he was pointing at. “It could be. After all, we’re not that far from Crook’s Corner where we saw that big one.” 

We stopped the car and reconsidered. It had seemed such a good idea, back home. Instead of crossing to Zimbabwe through Beitbridge, South Africa’s most-dreaded border post, we would take the scenic route through Mozambique. After all, most of it was on good tarred roads, and the shortcut using a dirt road hugging the Zimbabwe border was said to be in good condition. Even driving through the legendary Limpopo river was supposed to be easy. 

And until now, everything had gone smoothly. My prep work had paid off, we had even made sure we finished all the beer to avoid hassles with Mozambique Customs. We had found the great grey-green greasy Limpopo and were all set for our first African river crossing. But none of my guides said anything about beating off crocodiles. 

Suddenly, while we were checking a detour that would get us to an actual bridge, some children appeared. They were barefoot, smiling broadly and waving for us to follow them. We shared a long look, “What the heck, let’s go” and drove down the dry riverbed to the boys splashing in the shallow waters. They pushed a big log out of our way and waded to the other side, with the Hilux following closely. The safe crossing called for celebration, but with a long drive still ahead we thanked our heroes, shared some cold soft drinks with them and pushed on. 

After bouncing for hours on the rough track that was not quite as good as I had been led to believe, we finally got to the border in dusty Chiqualaquala. We were seriously behind schedule by now and worried about getting in before dark. We could also smell bushfire and a large plume of smoke appeared to be between us and Mabalauta, destination for the day, where we would start six days of roughing it in Gonarezhou, Place of the Elephants. 

The friendly Immigrations officer told us not to worry about it. “You’ll be fine. It’s not a bushfire, they are removing landmines that were left over from the civil war. As long you stay on the roads, nothing will happen.” Suddenly I understood why there had been tape tied to the trees and felt quite relieved about not relieving myself behind a tree earlier. Even though I hadn’t made the connection, the hazard signs in our trusty navigation app had proved to be quite useful.

When sunset still saw us crawling along the African veldt, I was less sure about the app. It showed an off-road track that was supposed to lead us to camp, and it matched the car tracks in front of us, but with a notice saying ‘road closed, turn back and follow the signs’ we were clueless. Did we miss a turnoff when we were so excited about the pangolin we spotted? Admittedly, it was only his unmistakable rear end, but still. 

And indeed, the sign was there. Paint peeling off, and the words almost completely faded away, but we could still make it out. ‘Turn left to Mabaulata camp site, 2 km’. With our driving speed not fully up to African standards and certainly not in pitch dark, it was another twenty minutes before we were warmly welcomed by the ranger. Our ETA had been radioed through from the park gate, and he had been waiting for quite a while, unsure what was keeping us. Deciding not to launch into a long tale, we bought some firewood and drove off to make camp. 

10 pm saw us finally settled with a nice South African red, enjoying the sounds of elephants drinking from the river below. It was the perfect way to wind down after a full day, but I felt sure we hadn’t even scratched the surface of this remote corner of Africa.

this was originally submitted as an entry for the 2021 Bradt travel writer competition

En na een mooie wrap met marinated beef, checkin en security, is het nog maar twee uur tot vertrek. Net voldoende tijd voor het laatste verslagje.

De laatste twee dagen hebben we besteed aan een eerste kennismaking met Jo’burg. Begonnen met het Apartheidsmuseum waar de achtergrond, ontwikkeling en gevolgen van Apartheid worden getoond. Ik was er stil van, en heb eigenlijk nog steeds geen woorden voor de indruk die het heeft achtergelaten. Het was alleen zoveel dat het na een paar uur niet meer op te nemen viel, dus we moeten gewoon een keer terug.

Verder hebben we wat door de stad getoerd op weg naar oa de Mall of Africa. Die was wel te vinden, maar parkerne met een auto van 2.5m hoog viel niet mee, tot Security toestemming gaf om de Hilux bij de bushalte neer te zetten. Voelt toch wat ongemakkelijk, dus we hebben even snel de megamall doorgerend en vonden idd de auto terug zonder wielklem of iets dergelijks. Het laatste uitstapje was naar een outdoorzaak, waar allerhande braaiaccessoires, visbenodidgdheden en kampeeruitrusting werden verkocht. We moesten wel via een sluis (letterlijk naar binnen) wat gezien het overige assortiment dat op de inpandige schietbaan kon worden getest ook niet zo raar was. Vreemde ervaring!

En vandaag hadden we nog wat tijd over voordat de auto moest worden ingeleverd. En dan is een ruitersportzaak bekijken natuurlijk altijd leuk, je weet nooit of je nog wat moois tegenkomt. Qua paardenspullen viel dat wel tegen, maar bij de charity shop next door (Daily Bread) was een repetitie voor een pageant (miss verkiezing) bezig, in traditionele kleding vanwege National Heritage day. We hebben genoten van de uitstraling van de deelnemers, die zo ook spelenderwijs zelfvertrouwen opdoen. Ook heel bijzonder hoe op deze manier een gemeenschap in staat gesteld wordt om te groeien.

Na dit buitenkansje (daarom wille we zo graag zelf onze reizen organiseren) de auto ingeleverd en alvast gespiekt of we volgend jaar de Hilux met vaste camperopbouw willen hebben. Want deze reis smaakt naar meer!

En nog wat losse indrukken

Wat eet je zo onderweg?

We hebben echt van alles gegeten de afgelopen weken. Verse kreeft, T-bone steak die zelfs met een goed scherp mes niet in stukken te krijgen viel, well-done (of rare) eggs, heerlijk gegrillde kip, Sanoma pudding, crumbed beef (nee geen cornbeef, gepaneerd), halloumi en hummus, cheesy marmite (yuk!), en heerlijke wijnen.

Alleen de elephant Tered durfden we niet aan, maar ik weet nu nog steeds niet wat het is.

Wat zie je zo onderweg?

Autowrakken in allerlei staat van ontbinding, prachtig geklede vrouwen met een koninklijke uitstraling, geiten, koeien, varkens en kippen die onverwacht de weg opvliegen, idem voor busjes en brommers, beide vol met passagiers, allerlei kroegen geschilderd in Vodacom of 2M (bier) kleuren, vlaggenmasten in het midden van nergens, prachtig omcirkeld met witgeverfde stenen, kerkdiensten onder een boom, bij alle grote kruisingen kraampjes met fruit, ketchup, en de lokale winkel van sinkel, en ook heel bijzonder, een gekantelde aanhanger die vol zat met 100-en zakken chips?

In Johannesburg vallen de four-way stops op, die goed worden nageleefd, zelfs bij de door loadshedding (geplande stroomonderbrekingen) niet werkende robots (verkeerslichten). Maar nog veel boeiender is het straattheater dat bij een wel werkend stoplicht wordt vertoond, 30-second performance art!

Wat valt er nog meer op onderweg?

Mijn haar wassen na een paar dagen Kruger lijkt wel op het wassen van de staart van Ukkie na een stoffige week. Er zit alleen wat minder mest in.

Alle papieren die moeten worden ingevuld, inclusief je next of kin bij de grens met Zimbabwe. Zwager Roland staat nu dus voor eeuwig in de Zimbabwaanse boeken.

Het enorme contrast tussen Zuid-Afrika enerzijds en Zimbabwe / Mozambique anderzijds, qua kwaliteit van de infrastructuur.

Ik was gebleven bij de snorkeltocht vanuit Vilankulos. Laten we het erop houden, dat alles op en in het water voor ons niet een enorm succes was. Een klein bootje stuiterend door hoge golven (ik weet nu hoe een bergop galopperend paard moet voelen!), flinke golven op het rif, en eigenlijk weinig te zien. Vooral veel kleine visjes, en mooie blauwe zeesterren, en een haaitje, die ook heel snel vertrokken was. Mijn wanhopige poging om dan maar de vissen te voeren met mijn omelet van die ochtend hielp ook al niet.

Maar verder was het een serieus leuke tocht, die begon met een beklimming van een flink duin, waarbij iedere stap omhoog ook zorgde dat je meteen weer 50 cm teruggleed. Schiet niet echt op maar wel erg gaaf om met grote stappen snel thuis af te dalen. Lunch werd als een soort popup picknick op een onbewoond schiereiland (vaste grond!) verzorgd, en na even bijkomen smaakte dat uitstekend.

We hebben ook staan kijken toen de lokale vissers hun net binnenhaalden, maar ook die vangst was zeer teleurstellend, maar een (1) ondermaats exemplaar. Ook opvallend dat er gevist mag worden in een natuurreservaat, en wellicht verklaart dat ook de kleine populatie. Overigens hoorden we later dat duiken op de zeekant van het rif wel spectaculair mooi was, waarbij zelfs dugongs (zeekoeien) zijn gezien.

Op de terugweg nog een wandeling op zoek naar de lokale gazelles, en meteen een mij onbekende vrucht (masala of zoiets) geproefd. Keiharde schil en grote pitten waar je het vruchtvlees afsabbelt. Soort kruising tussen banaan en sinaasappel, heerlijk!

Op zaterdag weer een paar 100 kilometer zuidelijker (langzaam op terugweg naar Jo’burg) en op een populaire overlanders camping (White Sands) terecht gekomen, die nu vrijwel verlaten was. Meest bijzondere van de lokatie was wel dat die bij springtij in een eiland verandert, en je dus daadwerkelijk een paar uur vastzit. Medegast Norman zat er al drie maanden vast, zijn boot was op een rots gelopen en de reparatie, of vooral het zorgen dat de boot droog bleef bij hoog tij, was nog steeds niet gelukt. Gelukkig was er een bar met goed eten, veel sport op TV en wat aanspraak, bijzonder om zijn verhalen te horen.

Op zondag een tochtje langs de kust op zoek naar een duikschool, maar uiteindelijk besloten om gezien de beperkte tijd alleen een ocean safari (snorkeltocht) te doen, in de hoop de ocean big five (turtle, humpback whale, dolphin, whale shark, manta ray) te zien. De rest van de dag geprobeerd om vanaf het strand wat te snorkelen, maar ondanks hardnekkige pogingen om de hilux via allerlei geiten-, gemzen- en varkenspaadjes naar Praia da Rocha (rotsstrand) te sturen moesten we dat uiteindelijk opgeven. Alle ‘wegen’ bleven min of meer parallel aan het strand, erg frustrerend.

Op maandag een bezoekje aan de provinciehoofdstad Inhambane, die aan een flinke baai ligt, inclusief voetgangersferry naar het vasteland. Het restaurant naast de ferry serveerde het slechtste eten van de hele vakantie, zowel de hamburger als de pizza leken echt nergens op. Ter compensatie zijn we dan ook maar ’s avonds gaan eten in het beste restaurant van de omgeving, dat door een frans stel werd gerund. Ceviche en grilled prawns vooraf, filet mignon en roasted crab als hoofdgerecht, vergezeld door een mooi glas wijn. Culinair genieten! Het is wel de eerste keer dat ik mijn hoofdgerecht al geserveerd krijg voordat mijn eerste glas wijn op is, het tempo lag nog hoger dan wat we in de USA hebben meegemaakt.

Dinsdag dan de ocean safari, snorkelen met gids en drie andere gasten. Antoine bleef wijselijk aan de kant, en toen het vertrek met de zodiac meer op een achtbaan dan een boottochtje leek, vroeg ik me serieus of dat toch niet beter zou zijn geweest. Iets met ezel en steen en zo. Maar goed, gewapend met een citroen om op te sabbelen (tip van de duikschool) en primatour, zou het allemaal goed moeten komen. (spoiler: eh nee dus ). Maar we hadden wel meteen geluk, binnen een paar minuten de eerste walvissen gespot op redelijk grote afstand, en vrij snel ook een enorme school dolfijnen die aan het spelen waren. Dus overboord en snorkelen! Jammer dat het zicht erg slecht was maar wat een bijzondere ervaring. En toen was het nog niet op, want een kwartiertje later troffen we een slapende walvis met baby. Mamma slaapt op haar rug en kind ligt dwars op haar. We hebben er uitgebreid naar kunnen kijken, en dat was de onvermijdelijke visvoeractie toch zeker waard, vooral toen ze uiteindelijk wegzwommen en je pas echt kon zien hoe groot zo’n walvis is. De terugtocht was nog een tandje heftiger dan het uitvaren, en hopelijk waren de vissen blij met de voorverteerde citroen.

De rest van de dag zijn we bezig geweest met kilometers vreten, tot de overnachting in sunset beach resort. Geen zonsondergang gezien met dank aan de regen en laaghangende bewolking. Maar wederom prachtige plek, interessant hoe ze in Mozambique bij alle luxe resorts hotelkamers, self-catering huisjes en kampeermogelijkheden aanbieden. Dat is pas glamping!  Heerlijk gegeten, slecht geslapen door een gigantische onweersbui (die klap moeten jullie in Nederland hebben gehoord), en na een goed ontbijt bij kaarslicht (geen stroom) verder naar Jo’burg. De grens ging onverwacht voorspoedig, en we vonden weer een prima overnachtingsplek net na de grens. Het ontbijt ’s ochtends werd opgeluisterd door een bijeenkomst van de lokale bond voor plattelandsvrouwen, maar de onverwachte hug bij vertrek van de gastvrouw en natuurlijk ‘drive safe’, was hartverwarmend. Nog even gestopt bij de plek waar we zes jaar geleden voor het eerst kennismaakten met Kruger (een brug met uitzicht op krokodillen en nijlpaarden), en probleemloos bij de laatste stop van deze reis aangekomen, weer zo’n geweldige B&B in de buurt van de autoverhuur, zodat we nog wat tijd hebben voor Johannesburg. Maar dat komt in het laatste verslagje, eerst wat eten.