Alles is ingepakt, 17 keer gewogen om zeker te zijn dat we geen overgewicht hebben, na alle gedoe op  Schiphol, de auto is opgehaald, kortom we zijn er klaar voor. Moet ook wel helaas, onze vlucht vertrekt morgenochtend om 6 uur, en de taxi staat om 2 uur ’s nachts voor de deur, dus het zit er echt bijna op. We hebben net goed geluncht bij de Vinoteka om de hoek en straks nog een kleinigheidje bij het Libanese restaurant van het hotel om het in stijl af te sluiten.  

We zijn al sinds dinsdag in Bishkek, na twee flinke reisdagen uit Fergana. Gelukkig ging de grens dit keer heel erg soepel, binnen het uur waren we terug in Kyrgyzstan. Meevallertje want het was niet helemaal duidelijk hoe het zat met deze grensovergang, die jaren gesloten is geweest. Maar volgens het overlandercircuit was het sinds kort weer mogelijk om hier te passeren, en zo de drukte in de buurt van Osh (tweede stad van Kirgizië) te vermijden. Daarmee konden we een kleine omweg nemen om in Arslanbob te slapen, hoofdstad van de walnoten. Helaas viel er vooral veel regen, en na met een heleboel hindernissen het pension te hebben gevonden (was alleen per loopbrug bereikbaar) was de animo voor een boswandeling wel over. Maar aangezien we onderweg nog hebben meegekeken bij het schaapjes tellen, was het toch een  aardige middag, en de plov van versgeplukte groenten uit eigen tuin smaakte prima. 

Arslanbob naar Bishkek was vooral kilometers maken, en niet opschieten. Elf uur over 600 kilometer, het leek sterk op de Route National van vroeger in Frankrijk. Alleen bastognekoeken en kibbelende kinderen op de achterbank ontbraken. Onderweg konden we genieten van besneeuwde toppen, zelfs wat natte sneeuw, en het rijden door de lokale tunnels die vaak meer weg hebben, van konijnenholen, donker, smal en lang. Vooral zaak om op tijd je zonnebril af te zetten  

De laatste dagen hebben we het niet al te gek meer gemaakt. Nog een keer rondkijken op de markt, een ritje naar een waterval (toch weer vier uur in de auto, alsof we nog niet genoeg gereden hadden), en een bezoek aan het fantastische State Museum of Kyrgyz history. Opnieuw prachtige zadels, maar ook beelden van bijvoorbeeld de traditionele sporten. Helaas is het ons  niet gelukt om de world nomad games te zien (op dit moment gaande in Astana) maar dat komt toch wel op het lijstje. 

En daarmee zit deze reis erop, hieronder alleen nog wat losse indrukken. Maar net als in 2019 ыракмат! en ik heb inmiddels geleerd dat je dan ook je hand op je hart legt, zeker in Oezbekistan.

 Verrassingen

– het is heel normaal in een restaurant dat de ober om de pincode van je credit card vraagt bij het afrekenen, zodat hij die kan invoeren. Geldt trouwens ook voor benzinestations, en ze zijn oprecht verbaasd als je dat niet ziet zitten

– Is het nu Kirgizië of Kyrgyzstan? Heel simpel, in het Nederlands Kirgizie, in het Engels Kyrgyzstan en in het Kirgizisch Кыргызстан 

– Cyrillisch blijft een uitdaging, ik ben inmiddels wel gewend dat dat pectopah restaurant is, maar zoals Кыргызстан blijft puzzelen. Lastig als je borden langs de weg wil lezen, zeker omdat bijvoorbeeld Kokand ook ineens Qo’qon kan heten in het Latijnse schrift. En dan kun je zomaar ineens verrast worden door de lokale variant van een gevarendriehoek, namelijk een grote kartonnen doos midden op de weg, of een brandblusser. Het blijft opletten met autorijden.  

– als paardenmeisje is het een mixed pleasure hier. Veel, heel veel, paarden onderweg te zien, veel zien er fantastisch uit, maar te vaak ook een graatmagere erbij, of een die opgezadeld en wel aan een auto geknoopt staat, ergens in het midden van nergens. Paarden zijn duidelijk belangrijk in het dagelijks leven, zowel voor de kumys (gefermenteerde melk) als voor het hoeden van het vee. 

– Rondlopen op de markten blijft genieten. De zaterdagse boodschappen worden duidelijk nog daar gedaan, en je kunt er ook werkelijk alles krijgen. Thee in grote tonnen (100 liter formaat), versgebakken brood dat nog even met een groezelig lapje wordt opgepoetst om te glimmen, gedroogd fruit in alle soorten en maten, allerlei soorten kant-en-klare salades, we hebben als altijd onze ogen weer uitgekeken. En vanmiddag in de Spar in Bishkek zie je dan de schooljeugd in grote groepen hun lunch komen halen, mooi contrast.   

– uit eten gaan is ook steeds weer een ervaring. Sigaretten op het menu, verbaasde blik als we ‘maar’ een hoofdgerecht met een bijgerecht bestellen (“is dit alles?”), “one wodka please. A glass or a bottle?”, volslagen willekeurige volgorde waarin het eten gebracht wordt, “mayonaise with potatoes, really?”, een pepermolen van zeker een meter lang, drijvende watermeloenen in de fontein, binnen een uur weer buiten staan, je maakt echt van alles mee. Maar we hebben wel echt heerlijk gegeten, alleen de kurt, extreem oude kaas van paarden- of schapenmelk, vond ik als snack niet zo’n succes. Het heeft veel weg van overjarige pecorino en zal op pizza zeker goed smaken, maar zo wat mij betreft te droog en te heftig.

Inmiddels zijn we weer enkele honderden kilometers opgeschoven naar het oosten, en bevinden we ons in Kokand, het belangrijkste knooppunt in de Fergana vallei, en opnieuw een belangrijke plaats op de zijderoute. Bovendien was het de hoofdstad van het kanaat (geen typo!) Kokand, dat tot halverwege 19e eeuw een zelfstandige vorstendom vormde in delen van wat nu Oezbekistan, Tadzjikistan en Kirgizië zijn. Daarna is het onder Russische heerschappij terecht gekomen, en later tussen diverse sovjet staten verdeeld. Dit is ook goed te zien aan de huidige landen, overal grillige grenzen en volkomen onbegrijpelijke enclaves. Tot zover een hele snelle geschiedenis van deze regio, mede met dank aan de ober die weliswaar geen  bier mocht schenken (dat is schrikken als je na een lange dag in de hoteltuin landt) maar wel een korte geschiedenisles gaf.

De Fergana vallei is heel anders dan wat we verder van Oezbekistan gezien hebben, het ligt wat hoger en tussen twee bergketens in, waardoor het minder droog en dus vruchtbaarder is. We hebben dan ook veel landbouw gezien onderweg (katoen, watermeloenen, mais), en de rit was gelukkig duidelijk minder saai, en erg voorspoedig. We waren dus mooi op tijd om het paleis van de Khan nog te bezichtigen, en anders dan in Buchara en Samarkand, was het er erg rustig en konden we op ons gemak  rondkijken. 

Vrijdag begon ook weer met gedoe (zie verderop) maar het bezoek aan de zijdefabriek in Margilon was zeer geslaagd. Het volledige proces, vanaf de cocons van de zijderups tot aan het weven van enorme tapijt, vond ter plekke plaats, zowel handmatig volgens de al eeuwenoude manier als mechanisch. Eindresultaat was uiteraard in de winkel te bewonderen, en zulke lichtgewicht souvenirs kun je natuurlijk niet laten liggen  

Met nog een week te gaan is het nu de bedoeling om via wat kleinere plaatsen in de Fergana vallei naar Jalal-abad in West-Kirgizië te rijden (hopelijk met nu een wat soepeler grens) en dan in een paar dagen terug naar Bishkek . De precieze route hangt nog even af van de tijd die we kwijt zijn aan de grensovergang (schade en schande en zo ) maar hopelijk hebben we nog wat tijd om onderweg het een en ander te bekijken. 

— zaterdag 7 september —

Vandaag was ook weer behoorlijk enerverend, met het vervolg van het eerdere gedoe. Het begon dus al op vrijdag met een auto die erg slecht wilde starten, en op drie (of zelfs maar twee) cilinders liep regelmatig. Goede reden om met de verhuurder te overleggen, die aan de accu dacht. Dus een garage gezocht en dat is al ingewikkeld genoeg want de google maps hits op car repair shop kunnen ook zomaar leiden naar een autostofzuigbedrijf of een raamfoliebekleder, weten we nu uit ervaring. Maar goed, zo maar langs de weg was een hole in the wal / floor garage met een jongeman die in ieder geval wilde helpen. Hij was er niet van overtuigd dat het aan de accu lag, maar wilde naar de brandstofpomp gaan kijken. Dat zagen we niet helemaal zitten, dus verder zoeken. Na nog diverse interessante versies van car repair shops te hebben gezien, besloten om maar terug te gaan naar het hotel en zaterdag verder te zien en bovendien hulplijn naar zwager Roland in te schakelen die ook aan brandstofproblemen dacht. Toen op zaterdag de auto wel wilde starten maar slecht bleef lopen, leek dat het meest voor de hand te liggen. Dus op naar een nieuwe garage optie, die zowaar aan de lokale autoboulevard bleek te liggen. Na daar ook diverse ‘mannetjes’ te hebben geraadpleegd (met dank aan google translate en handen en voeten werk), die ons steeds vriendelijk doorverwezen naar een collega die wsl wel kon helpen, kwamen we uit bij Auto Diagnostika, die de Toyota kon uitlezen. Zijn conclusie ‘niets aan de hand, wsl slechte benzine getankt, rijden maar’. Nu staat Oezbekistan bekend om slechte benzine (vrijwel alle auto’s rijden op Methaan, benzine is moeilijk te krijgen, dat was ook al een onaangename verrassing geweest) en de verhuurder vond het bij nader inzien ook logisch (weinig behulpzaam). Verder rijden was okay, dus dat hebben we maar gedaan en als de auto na wat pogingen op 4 cilinders loopt, brandt er een hele kermis aan controlelampjes. maar gaat het verder prima.  En idd, de rest van de dag ging het goed, so fingers crossed voor de rest van de rit naar Bishkek. 

Bij aankomst in Fargona (laatste stop in Oezbekistan) was het hotel ook niet helemaal als verwacht, of eigenlijk gehoopt want de foto’s op Booking waren fantastisch. Sort of Soviet-chique  met brutalist style kamers, steriel wit en goedkope spaanplaat meubels. We hadden dit uitgezocht omdat 1) het redelijk dicht bij de grens ligt 2) er een fantastische markt is morgen 3) en het een van de beste opties in de omgeving is. En eerlijk gezegd, we kunnen er wel tegen na echt heel goede hotels de afgelopen weken. De lunch in het lokale hipster cafe was ook erg goed, en we hebben zin in de markt morgen!

— zondag 8 september —

en die markt was fantastisch! Giga groot, alles wat je kunt bedenken viel te krijgen, van tien kilo groene thee via verse noten, hoofdstellen en mooi uitgebeende stukken vlees tot trouwjurken. We konden rustig rondkijken, foto’s en praatjes maken, heerlijke ochtend.  Nu terug in het hipster café voor een prima cappucino en chocoladetaart, we nemen het ervan.  Morgen dus terug naar Kirgizië, de reviews van de grenspost op iOverlander geven goede moed. 

Verdere impressies

Werkpaard of luxepaard?

Voor de paardenbevolking van deze regio geldt absoluut dat het werkpaarden zijn, maar wij hebben niet te klagen over het comfort tijdens deze reis. Overal zijn prima hotels te vinden, in de grotere steden ook vrijwel altijd met spa, zwembad, restaurant en grote kamers voor schappelijke prijzen. Best wel lekker want de reisdagen kosten behoorlijk wat energie. En als het dan zoals vandaag niet helemaal is als verwacht, is het nog steeds een goed bed, prima badkamer en met een stukje lopen / rijden ook heerlijk eten.  

En ook als liefhebbers van goed eten en drinken hebben we niet te klagen. Het begon in Kirgizië niet heel erg bijzonder; met name het ontbijt in Cholpon-ata, nota bene op mijn verjaardag,  was wel heel sober, terwijl we de avond ervoor ook al te laat waren voor het avondeten en dus hebben volstaan met wat noodles en een stuk chocolade. Gelukkig hebben we het ’s avonds goed gemaakt, met een prima maaltijd hoog in de bergen, vergezeld door een verrassend goede Kirgizische wijn. Sowieso hebben we verrassend goede lokale wijnen gedronken, waarbij met name een Riesling in Buchara echt bijzonder was. Het eten onderweg is wel vaak hetzelfde, met plov (soort pilav), shaslik, manti en dumplings als de favoriete lokale gerechten, en vooral in Kazakhstan ook paardenvlees in allerlei variaties. De laatste week hebben we ook veel Europese gerechten op de kaart gezien, waaronder filet minions, pizza en allerlei varianten pasta, salade nicoise (met seared tuna, super!), en zelfs een brede keuze sushi. Gezien de enorme afstand naar de kust (Oezbekistan is double-landlocked!) hebben we die toch over geslagen. 

De prijs voor het beste hoofdgerecht gaat naar de chalop in Samarkand (soep uitvoering van tzatziki) en star of de show is toch wel steeds het ontbijtbuffet. Veel keus, prachtig fruit, pannenkoekjes met zure room en jam, allerlei verse noten (die ook soms op de kamer liggen als welkom), echt genieten. 

En ook de sfeer in de restaurants is leuk. Heel veel lokale gezelschappen, vaak voor een feestje, of gewoon een kop thee en gebak, na een rondje shoppen met vriendinnen. Alleen de muzak is voor (veel) verbetering vatbaar, slechte covers en dan veel te hard, niet echt een pretje. 

Had ik al gezegd dat we veel lange ritten maken? Gisterenochtend (maandag 2 september)  zijn we uit Buchara vertrokken, en daarmee is de terugrit naar Bishkek ingezet; onderweg maakten we weer hetzelfde mee als de afgelopen twee weken, namelijk erg weinig. De grote afstanden betekenen vooral uren kijken naar lange saaie wegen met veel potholes, talloze kraampjes met watermeloenen, en heel veel zand, wat niet raar is aangezien zowel Buchara als Samarkand (waar we nu zijn) van oorsprong oases zijn. Wel lijken de Snollebollekes ook hier duidelijk voet aan de grond te krijgen, autorijden in Oezbekistan betekent vooral “naar links”  want rechts stoppen de taxi’s zonder enige waarschuwing om iemand uit of in te laten stappen, en “naar rechts” want de linkerbaan wordt gebruikt om te stoppen voor een U-bocht. Voor de gevorderde chauffeurs is het ook een optie om eerst een paar keer te flitsen en dan de niet-bestaande middenbaan te kiezen. Je raakt eraan gewend zullen we maar zeggen. 

Maar de karavaan met twee Rolls-Royces, diverse Mercedessen en wat groupie-achtige auto’s, gevolgd door diverse auto’s waar regelmatig mensen uitsprongen om alles op film vast te leggen, zorgde voor wel wat afwisseling (en chaotisch verkeer), al weten we nog steeds niet wie deze grootheid moet zijn. Eens kijken of we de lokale tabloid kunnen vinden  

Maar eerst wat meer over Buchara. Deze stad, die al zo’n 2500 jaar oud is, ligt aan de Zijderoute en heeft een belangrijke rol gespeeld als centrum voor handel, wetenschap, cultuur en de islam. Het oude centrum is niet erg groot, maar kent talloze monumenten, bijna allemaal opgetrokken uit zandsteen en saffier(kleurig)  gedecoreerd. Prachtig om doorheen te dwalen, met name rond zonsondergang, als het wat afkoelt, en iedereen op straat is. Daarnaast hebben we nog een pelgrimsoord buiten de stad bezocht, dat populair bleek als familie-uitje op zondag, en een oud zomerpaleis, voorzien van onder andere prachtige Chinese vazen.

De komende dagen zijn we in Samarkand, een van de oudste steden ter wereld en veel groter dan Buchara maar met een vergelijkbare geschiedenis. Ook hier combineren we sightseeing met het vakantiegevoel, hotel heeft een mooi zwembad en spa, dus daar gaan we zeker gebruik van maken. 

——— continued ——————

Gisterenavond en vanochtend hebben we al diverse monumenten bekeken, en wat is het hier waanzinnig mooi. Absoluut hoogtepunt was de Shah-i-Zinda, een necropolis van diverse mausolea uit de veertiende eeuw.

Verder was ook de 14e-eeuwse observatory vooral boeiend vanwege het niveau van de astronomie uit die tijd. Ulugh Beg, kleinzoon van Amir Timur (in Europa ook bekend als Tamerlane), vond wetenschap interessanter dan het runnen van zijn sultanaat en stichtte diverse madrassas (“institutes of learning”) in Samarkand en Buchara. Helaas kostte zijn gebrek aan belangstelling voor politiek hem letterlijk de kop, concurrenten namen de macht over en zijn zoon vermoordde hem in 1449. 

Ulugh Beg Observatory – Wikipedia

En natuurlijk de toeristische trekpleister van Samarkand, de Registan. Zeer populair bij bezoekers, dus erg druk gisterenavond en het viewing platform haalde wel een groot deel van de charme eraf, maar het is een indrukwekkend beeld. We gaan zo terug om ze nader te bekijken, gisteren waren ze net gesloten. 

Wordt weer vervolgd, maar natuurlijk nog wat impressies van de afgelopen twee weken.    

Gedoe

Gedoe hoort erbij op zulke trips. Het begon klein op Schiphol met vertraging bij Turkish Airlines en de onhandige afwikkeling van hoe dat dan met onze bagage moest. Turkish Airlines laat zich sowieso niet van zijn beste kant zien (net als in 2019), we kwamen er geheel toevallig achter dat onze terugvlucht geannuleerd was, wat niet erg maar toch wel onhandig is, dus die hebben we toch maar omgeboekt. 

Grotere verrassing was het bord in de buurt van Almaty, ‘hier begint de tolweg’, zonder enige poortjes, camera of verdere info. Na wat zoekwerk op internet (leve Caravanistan forum) bleek dat dit online binnen 7 dagen betaald moest worden. Wel jammer dat de startpagina nog in het Engels is, maar alle volgende links in het Kazakhs/Russisch geschreven zijn. Het leverde gelukkig geen vragen op bij de grens (dat niet), en hopelijk weet onze autoverhuurder hier wat te helpen, want zomaar credit card gegevens gaan invoeren voelt ook niet helemaal oke. 

Tja, en dan die grens (Kazakhstan – Oezbekistan). We hadden ons huiswerk gedaan, waren er ook al mooi vroeg (10 uur), en konden redelijk vooraan aansluiten bij de rij om het grensterrein van de Kazakhen op te rijden. Als referentie, we hadden het volgende nodig:

Kazakhstan: stempel in ons paspoort, controle van auto en bagage

Oezbekistan: stempel paspoort, controle van auto en bagage, verzekering auto, bij voorkeur ook geld wisselen

En natuurlijk houden we rekening met verrassingen. We zullen jullie alle details besparen, maar om tien voor een (dus drie uur later) waren de Kazakhse formaliteiten afgehandeld, en stonden we in niemandsland te wachten op, ja waarop eigenlijk. Heel veel auto’s voor ons, zeer gemengd publiek qua nationaliteiten (maar alleen mannen) en af en toe vloog iedereen weer naar zijn auto om tien meter verder te rijden. Er was wel een ’toilet’ (voor die mannen nog enigszins oke, ik heb gepast), en een loket waar we alvast ‘iets’ konden regelen voor verderop. Nog steeds niet helemaal duidelijk was dat ‘iets’ was maar 20 euro (we hadden nog geen Oezbeeks geld)  armer, en een foto van een officieel digitaal document rijker reden we rond half vier naar het stuk waar het dan allemaal zou gaan gebeuren. Stempel in paspoort ging redelijk vlot, en toen kwam de ?? waar we nog iets voor de auto moesten doen (noot: ik denk dat het een Temporary Import Permit is, om te voorkomen dat je je auto achterlaat in Oezbekistan). En daar werd gevraagd om een Power of Attorney, die wij nergens konden vinden, ondanks alle papieren die we hadden verzameld (in het Cyrillisch). Dat werd dus bellen / appen / postduiven met de autoverhuurder die niet buitensporig snel of behulpzaam was, internet afspeuren, en proberen de opkruipende schrik onder de duim te houden, maar wel alvast een plan B te maken. Uiteindelijk zag de official ons steeds ongelukkiger worden en toen we met de hand op ons hart beloofden dat we de auto echt na 15 dagen weer zouden meenemen naar Kyrgyzstan, mochten we dan toch het land in. Dat wil zeggen, eerst werd de auto nog grondig geïnspecteerd, koffers open, tasjes met electronicakabels open,  grootste deel van de bagage ook nog door de scanner, dashboardkastje, motorkap open, kortom, echt gedegen. “we are Uzbek, we check!” aldus de douanier.

Dat verklaarde iig de lange wachttijd, alle auto’s om ons heen zaten nog drie keer zo vol als de onze, en ook die moesten he-le-maal leeg. Maar ondanks de stress, we (en iedereen) werden echt vriendelijk en respectvol behandeld, dat hebben we ook wel eens anders meegemaakt. 

Uiteindelijk hadden we om vijf uur ook het laatste dingetje (verzekering) geregeld, en konden we op weg naar Tashkent, waar een welverdiend biertje uitstekend smaakte. 

Oh ja, en uiteindelijk bleken we de Power of Attorney wel degelijk te hebben, verstopt in hetzelfde mapje als de verzekeringspapieren. Nog net op tijd om het aan de aardige dame van de grens te laten zien, maar het zou ons een hoop stress hebben bespaard als we die wat eerder hadden gevonden. 

Er is ons de afgelopen maanden regelmatig gevraagd wat ons toch zo aantrekt in ‘die rare landen waar jullie naartoe willen’ en omdat we op de lange ritten veel tijd hebben gehad om daarover te denken en praten, hieronder de belangrijkste redenen die voor ons deze reizen zo boeiend maken. 

En voor de context, we hebben onderstaande route afgelegd.

– 3 dagen Kirgizie: hoofdstad Bishkek (1) voor de laatste logistieke dingen, route langs een groot toeristisch meer Issyk Kul (2) en toeristische rit (3) door de bergen naar de oostgrens met Kazakhstan

– 6 dagen Kazakhstan met heeeeel veel steppen, een indrukwekkende canyon (4) met fantastische overnachtingsmogelijkheden, het Kolsay meer dat gehyped werd als ‘idyllisch en vredig’ maar meer weg had van Volendam in het hoogseizoen, een ruige rivier (5) met dito offroad route naar een hoogvlakte inclusief observatorium, uberhippe stad Almaty (6) en industriestad Shymkent (7)

– 3 dagen Oezbekistan waarbij de grensovergang een verhaal apart is en hoofdstad Tashkent (8) een prima stad voor een paar dagen bijkomen, want het is natuurlijk wel vakantie

Morgen trekken we door naar – hopelijk – Buchara (9), flinke rit van zo’n 9 uur kale reistijd over 600 km. We gaan het zien.  

Toegankelijkheid

Het is misschien onverwacht, maar ook dit keer vinden we het weer verrassend toegankelijk om hier rond te trekken.  Mensen hebben op het eerste gezicht een wat stugge uitstraling, en voordringen is heel gebruikelijk, als je zoals wij gewend zijn ver buiten iemands persoonlijke ruimte wil blijven. Maar als we dan weer eens staan te puzzelen op het Cyrillische schrift (gaat al beter na de zes maanden cursus van een aantal jaar terug!) of niet snappen hoe we aan de andere kant van een erg ingewikkeld kruispunt komen, worden we vriendelijk geholpen. Het meest typerende was nog wel de bewaker bij de Kirgizische / Kazakhse grens die met een stuurse blik geduldig een klein kind op zijn arm hield tot mamma de kinderwagen uit de auto had gevist, en zijn collega die me zag worstelen met een uiteraard te zware tas, en meteen hielp om die naar de scanner te dragen.  

Verrassingen

We blijven ons verbazen onderweg. Vrijwel altijd positief, soms ook wat minder (zie ‘gedoe’ hieronder) maar we vervelen ons niet snel ondanks soms lange dagen in de auto. De grootste verrassing was wel toen we naast de lokale A2 al uit de verte een grote stofwolk zagen, wat een lokale paardenwedstrijd bleek te zijn. Zeker 100 paarden, keurig in de bandages (van duct tape, geen geintje) op een grote zandvlakte, die dan ineens weer in een soort worsteling / paardenrace verwikkeld raakte. Dit staat bekend als Kok Bora en is enorm populair. Je kunt je vraagtekens zetten bij de diervriendelijkheid ervan, maar indrukwekkend was het zeker. We werden ook vriendelijk begroet (paardenmensen onder elkaar ) en fotograferen was geen enkel probleem. 

Het Kazakhstan museum of Arts in Almaty was zeker zo’n verrassing. Een brede collectie door lokale kunstenaars waar we ons een flinke tijd hebben vermaakt. We hadden onbewust verwacht vooral standaard sovjetpropaganda werk te zien, maar de combinatie van prachtige traditionele kleding en gebruiksvoorwerken (die zadels!) met moderne en hedendaagse kunst van hoog niveau was indrukwekkend.  

Infrastructuur

Het fijne bij deze lange ritten, want we zitten heel wat uren in de Toyota 4Runner, is dat de wegen meestal heel behoorlijk zijn. De grote uitzondering – en zeer onverwacht na de vorige keer – was de weg langs Issyk Kul die meer uit wegwerkzaamheden en snelheidscontroles bestond dan uit gewone tweebaanswegen. In Kazakhstan haalden we gelukkig een gemiddelde snelheid over de hele dag van zo’n 70 km, maar Kirgizie zat dat eerder rond de 40. 

Ook de opgebroken wegen in de steden en dorpen waar Google Maps totaal geen idee van heeft, net als van de eenrichtingsstraten, maken navigatie erg interessant. We wisselen af met borden lezen (in het Cyrillisch), maps.me, google maps, en gevoel voor richting, voor zover aanwezig.  

Onverwacht goed is wel het mobiele internet. Vooraf al e-sims kunnen regelen voor alle drie de landen, en eigenlijk is er bijna overal wel ontvangst. Erg prettig als je bijvoorbeeld ineens gedoe hebt bij een grens   

We hebben ons nog het meest verbaasd over de gasleidingen in Kazakhstan. We zijn gewend aan bovengrondse stroom- en telefoonlijnen, maar een gaspijp op 5 meter hoogte door een stad is echt bizar.  

/wordt vervolgd, we gaan nu de metro van Tashkent bewonderen, en lekker eten!

want in 2019 vonden we dit op ons nachtkastje en dat willen we nog wel een keer meemaken. 

(net als bier met een rietje en een heel goed zwembad!)

Auto van een oude bekende

Speciale verjaardagsbestemming

Geplande landen

Kygryzstan

Kazakhstan

Uzbekistan

Paardentrek naar Song-Kul
Wat een ervaring. Twee dagen te paard over serieuze passen, geitenpaden en flinke bergstromen, eten en slapen bij de herders die de zomer met hun vee op de bergweiden doorbrengen. Geen stroom, internet of telefoon, wel sterrenhemel, primitief toilet en heerlijk eten. 
Bijzonder om ook met gids Aziz twee dagen over paarden te kunnen ratelen, veel verschillen, en nog meer overeenkomsten. Overigens, het hoefijzer op de markt in Karakol was ook volgens hem veel te klein.

Verrassingen
Kirgiezen zijn sterk in standaardiseren. Alle hellingen zijn 12%, de anarchistische geest in Naryn waar we een keer 5% en 6% tegen kwamen, heeft zich niet verder over het land verspreid. Ook snelheden zijn duidelijk, 40 bij scholen, 60 binnen en 90 buiten de bebouwde kom. Nou alleen nog ontdekken waar scholen zijn en wat precies bebouwde kom moet voorstellen. 

Gezamenlijk eten in de yurts en homestays leverde vaak geweldige gesprekken op. We hebben veel interessante medereizigers ontmoet, vooral Fransen (waaronder een stel die in de ruimtevaart werken), Duitsers (oa een documentairemaker die met een Kirgizische gids en een alpinist een reis door Tajikistan ging begeleiden) en Israelis. Vrijwel geen Nederlanders, alleen een stel dat met een  Landcruiser onderweg was via de Kaukasus naar verste punt Almaty en terug via Moskou. Plus de geconnecte telefoons in Jeep Wrangler, opvallend veel Nederlandsers daarbij! 

We zijn ook niet echt gewend aan een rietje in je bier (niet voor Antoine trouwens!), gasmaskers als service in je hotelkamer of een losbarstende disco als je rustig zit te eten in een goed restaurant.

Maar de allergrootste verrassing was die enorme glimlach die we zo vaak hebben mogen zien. 

Dagelijks leven 
Een ochtendje ongestoord dwalen over Osh market in Bishkek blijft fascinerend. Een jongetje meet een koolblad op zijn hoofd (warmte?), de overvloed aan groenten, fruit, zuivelproducten, en alles wat je zou kunnen bedenken; de Action is er niets bij, en ook het assortiment van de mediamarkt en intertoys is ruim vertegenwoordigd. 

Autorijden is een avontuur op zich. Er wordt goed, maar wel assertief gereden, de wegen verschillen erg in kwaliteit, er zijn veel snelheidscontroles (voorlopige score twee bekeuringen) en de open goten in de stad vragen extra aandacht. 

Eten en drinken is boven verwachting goed geweest. Buiten de steden is de variatie niet altijd even groot, en ik heb geen trek meer in schapen- en paardenvlees, maar de soep, rijstgerechten, salades en dumplings waren overal vers, en erg lekker. Bij aankomst word je ook onmiddellijk voorzien van thee, fantastisch brood, sour cream, jam en een schaal snoep, en met een beetje geluk blinis bij het ontbijt. Alleen de porridge hadden ze van ons mogen overslaan.
Natuurlijk hebben we ook de nationale drank Kumys (gefermenteerde paardenmelk) geproefd, we voelen ons niet geroepen die direct in Nederland te introduceren. 

Menukaarten

Shopping spree

Playlist – laatste editie
Edelweiss – the Sound of Music
in overvloed te zien bij Song-Kul
Zachtjes gaan de paardenvoetjes – traditioneel
bijzonder om ‘s avonds in je tent de paarden te horen, op weg naar het meer komen om te drinken. De koe die nieuwsgierig bijna in de tent zat, was iets minder geslaagd.
Zachtjes snort de samovar  – Drs P
Overal in gebruik, voor de liters Chai (thee) die dagelijks gedronken worden

On top of the world – The Carpenters
Zie paardentrek 

Rocky Road – Bruce Springsteen

Gangnam style – Psy

Tegenvallers
‘Prepare for the best, plan for the worst’ en dat hadden we ook gedaan. In het voorjaar hebben we behoorlijk wat huiswerk gemaakt, variërend van GGD vaccinaties en een EHBO cursus tot een ochtendje Sleur de Laro door het terrein. En dat was nog hard werken, zonder rem- of stuurbekrachtiging zo’n 2 ton kaal metaal rondsleuren was heel erg gaaf, maar ook best pittig. En dan heb ik het nog niet over het achteruit rijden zonder spiegels, alleen vertrouwen op de aanwijzingen van je gids. Een soort overtreffende trap van de tent opzetten, zeg maar. 

Maar uiteraard gaat niet alles volgens plan, maar echte problemen hebben we gelukkig niet gehad. Grootste uitdaging was wel het inchecken voor zowel heen- als terugvlucht; bereikbaarheid en klantenservice van Turkish Airlines laten te wensen over, zullen we maar zeggen. Verder hebben we gezien de hitte gekozen om het zuidwesten over te slaan, dat komt in de planning voor volgend jaar.

En daarmee sluiten we deze blogserie af, dank je wel Kirgizië voor een geweldige tijd! 

Verder hebben we een paar dagen rustig aan gedaan, energie opdoen voor de paardentrek. Het is een fantastisch land met geweldige mensen, maar het reizen op zich kost veel energie. Veel wegen zijn gravel roads (dus wasborden) en ge verharde wegen kennen veel potholes, dus je moet geconcentreerd autorijden. Zodra je dan de bergen in gaat, en die zijn er veel, keldert je gemiddelde snelheid helemaal, dus 250 km per dag is al hard werken. 

We hebben nu ook een andere auto; op het laatste moment besloten we om ook de laatste week nog eigen vervoer te gebruiken, en de Jeep was niet meer beschikbaar. We rijden nu rond in een UAZ Patriot, knaloranje, Russisch kenteken en reclame voor een Russische reisorganisatie. Het levert een hoop aandacht van de oudere Kirgizische bevolking op, die behoorlijk enthousiast zijn. Ook de korte omweg over de lokale paardenmarkt zorgde voor veel bekijks, maar die stop was zeer de moeite waard. Het was duidelijk hooitijd, en ook de kraampjes met harnachement hebben we uitgebreid bekijken. Ennue is gewaarschuwd, ik heb een mooie lokale zweep gevonden  

En het stukje over verrassingen dat ik hieronder had gepland, blijft een verrassing tot na de paardentrek! 

Kom naar Jyrgal Yurt camp, gelegen nabij Kol-Suu. Je zult hier genieten van de gezonde berglucht, het fraaie uitzicht op de Hemelse Bergen en de authentieke Kirgizische sfeer. 

Kamers

Standaard verblijf je in een tweepersoons kamer (twin beds), voorzien van klimaatbeheersing en beveiliging. Het uitzicht bij de wastafel is een bijzondere vermelding waard, net als het modern ingerichte toilet. 

Inbegrepen

Gedurende je verblijf in Kel Suu word je uitgebreid verwend. In de eetkamer staat altijd verse thee, brood en snoepgoed klaar, en ook bij het ontbijt en avondeten geniet je van heerlijke lokale specialiteiten.  

Entertainment

We hebben een gevarieerd outdoor programma. Van een stevige bergwandeling via kayakken op een bergmeer (houd er echter rekening mee dat onze gids niet kan zwemmen) tot een heerlijke rit op onze Kirgizische paarden. Geen ervaren ruiter? Geen probleem, onze paarden weten de weg.

Ook een bezoek aan ons cultuurhistorisch erfgoed is de moeite waard. 

‘s Avonds kun je genieten van de sterrenhemel of ervaringen uitwisselen met onze internationale gasten. 

Routebeschrijving

Je vindt ons familiebedrijf in het zuiden van Kirgizie, nabij de grens met China.

Je neemt vanaf Naryn (300 km ten zuiden van Bishkek) de weg naar China. Na het paardenstandbeeld eerste zandweg links, langs de twee politieposten. Volg deze weg zo’n 90 kilometer over de hoogvlakte tot de gravelroad overgaat in een geitenpad. Na 30 kilometer en diverse haarspeldbochten zie je ons kamp al in de verte liggen. Neem de afslag voor de eerste verroeste treinwagon en vraag naar Jyrgal.  

Wij geven geen garantie op de kwaliteit van de bruggen!

https://kyrgyzstan2019.reislogger.nl/video/a1d04550-dc54-4059-858e-e2043ed982d9.52184

Contactgegevens

Je kunt ons van eind september tot eind mei bereiken per email, whatsapp en facebook, omdat we dan in ons winterverblijf wonen. Tijdens de zomerperiode is een postduif of de Pony Express waarschijnlijk het snelste. 

Let op! 

U heeft een ‘border permit’ nodig, voor zowel auto als passagiers. Het verkeerd vermelden van de geboortedatum – ook als dit door een derde partij is gedaan – kan tot problemen leiden. Geduld, een schietgebedje en vriendelijk glimlachen kunnen helpen in zo’n geval, zoals twee van onze gasten onlangs hebben ervaren.  

—————————————- 

Aanvulling Playlist

Hoe sterk is de eenzame fietser – Boudewijn de Groot

We zien verrassend veel fietsers onderweg, en met de rijstijl, de kwaliteit van de wegen en de temperatuur moet je toch aardig sterk zijn om hier boven (of beneden) te komen.

Per Spoor – Guus Meeuwis

Overal kom je oude treinwagons tegen, tot op de bergweiden op zo’n 4000 m hoogte.

Alles van The Eagles

De adelaars hier zijn indrukwekkend

We’re having a party – Southside Johnny

Want deze reis is een feest, en het verblijf in Southside B&B bevalt prima.

Klassiekers 

Road to nowhere – Talking Heads 

Want wat hebben we door verlaten gebieden gereden. Met een beetje geluk nog een kudde koeien of paarden te zien, maar verder alleen grote vlaktes met brede rivierbeddingen, smalle kronkelende dalen en besneeuwde toppen. 

Red red wine – UB40

We hebben wat goede Georgische wijn ingeslagen in Bishkek en op 3500m met uitzicht op de Kirgizisch/Chinese bergen smaakt die extra bijzonder.  

Chestnut Mare – The Byrds

Want die hebben we vast ook al gezien. Paarden hebben hier – tot mijn verrassing – allerlei kleuren, niet alleen saai bruin of zwart, maar ook veel bonten, schimmels, Palomino’s, roans en zelfs wat smoky kleuren. Toch nog eens verdiepen hoe dat zit met die kleurvererving, want je kon duidelijk zien dat het gebiedsafhankelijk was.  

Riding through the desert/mountains on a horse with no name – America

Wat een heerlijke rit naar Kel Suu en die bestemming verdient een eigen blog.  

The River

Wij hebben wijselijk besloten deze oversteek niet te wagen.

Back in the USSR – The Beatles

Je ziet toch veel dat doet denken aan de Sovjet Unie. Hamer en sikkel, Lenin standbeelden, en Russische auto’s waaronder deze UAZ, gehuurd door een Spaans stel. Voorzien van het absoluut noodzakelijke, en kennelijk valt een brandstofmeter daar niet onder. No guts, no glory!  

Rocket Man – Elton John

§

Yuri Gagarin, first man in space

Nederlands 

Blauw – The Scene

Eetzaal van Khan Tengri, tophotel van Naryn en ons hotel voor vanavond en morgen. Misschien niet ieders smaak, maar wel verzorgd.  

Er zaten twee motten – Dorus

Overal zie je (mar)motten. Voor een foto moet je snel zijn, want ze verdwijnen razendvlug in holen en gaten, maar zeker als ze over de weg huppelen, lijken ze een kruising tussen een konijn en een mislukte tekkel. Heel apart. 

Selectie uit ‘Kun je nog zingen, zing dan mee’ (jeugdsentiment)

In ‘t Groene dal, in ‘t stille dal

Een karretje op de zandweg reed

Zie ‘Road to Nowhere ‘

Ik heb mijn wagen volgeladen.

En die is op veel manieren van toepassing. Onze Jeep Wrangler zit vol met bagage, autogereedschap, snacks voor onderweg, en wat Georgische wijn voor ‘s avonds. De regelmatige police checks hebben nog geen vragen opgeleverd, maar de flessen liggen veilig uit het zicht. Alcohol en rijden is hier formeel volledig verboden (72 uur voor het rijden niet drinken!), maar de praktijk lijkt anders uit te wijzen.

Verder is het ongelooflijk hoeveel Kirgiezen er in een Lada Niva passen / schapen in een aanhangwagentje passen. 

En natuurlijk het volladen van de electronica. Zeven stopcontacten en een stekkerblok van 2 * 220 + 2 * USB bleek niet genoeg om in een keer alles aan de stroom te hangen. En met name de telefoons zijn echt onmisbaar, als navigatiemiddel en vertaalhulp.   

En uiteraard kan er nooit genoeg Springsteen in een playlist zitten; nummers als Born to Run en Thunder Road zijn natuurlijk altijd van toepassing. Maar dat zal niemand verbazen. 

Maandag voor het eerst serieus de bergen in. Op weg naar Sook Pass (4000 m) gestopt bij het monument van Yuri Gagarin, laten we het maar bijzonder noemen. 

Op de pas werd onze Jeep uitgebreid bewonderd door een groep die in een Lada Niva kwam aanscheuren. Uiteraard moest daarop gedronken worden, zij kozen voor wodka, wij hebben het gehouden bij een slokje Kumys (gefermenteerde paardenmelk). Ook geen aanrader trouwens. 

Omdat de Kirgizische wet het concept huurauto niet kent, zijn we nu commercial drivers voor Iron Horse Nomads, inclusief het dagelijks bijhouden van de rittenstaat. Er staat helaas geen salaris tegenover, integendeel. 

Het viel niet mee om koelvloeistof te krijgen, maar met gebruik van whatsapp, google translate, bellen en gewoon handen en voeten bleek dat we antivries moesten gebruiken.  

Het yurt camp bij Bokonbaev was zeer sustainable opgezet, met hulp van NGO USAID. Ik heb nog niet eerder mijn tanden staan poetsen met uitzicht op 4000-ers, en het rekje in de douche was ook top! De versie in Naryn is trouwens ook erg interessant.

Onderweg kom je van alles tegen. Aan begraafplaatsen, road graders en volle busjes zijn we wel gewend, maar de kameel gisteren was toch wel bijzonder. Ook de talloze standbeelden van lokale held Manas, en allerlei dieren weten we nu wel, maar de MIG en de Russische truck op een sokkel vallen op. 

De rit van Issyk Kul naar Naryn, dwars door de bergen met overnachting bij Eki Naryn, was heel bijzonder. Grote hoogvlaktes, vrijwel verlaten, met alleen heel veel koeien, paarden, yaks (?) en af en toe een herder te paard. Het vee brengt de zomer op de Jailoos (bergweiden) door en de familie verblijft in yurts. De laatste 50 kilometer gingen over een ‘geitenpad’ dat de rivier nauw volgde, dus veel slingeren, klimmen en steenslag. Blij met de grote banden en de kwaliteit van de Jeep! Klapper was wel de kudde paarden die we tegen kwamen, en de herder die ons te paard een handje kwam geven. Paard had zijn hoofd nog net niet op mijn schoot liggen, maar het is gelukt. Video heeft al op FB gestaan, maar hieronder de link voor mijn niet-FBvriendjes. 

video

We waren erg blij met het yurt camp dat direct na de pas lag. Prima eten, upgrade naar de presidential en een goed ontbijt, dat was meer dan waar we op hadden gerekend. 

 Over eten gesproken, ik heb nog niet eerder een schaal snoepjes als bijgerecht meegemaakt. 

Morgen gaan we opnieuw offroad, richting bergmeer Kel Suu. 3500 meter, dus warme kleding ligt al onder handbereik.